De Tijd, Dinsdag 3 april 2012, Politiek & Economie. Mensen met autisme op de werkvloer, het is geen evidentie. Een rinkelende telefoon of de nicotinegeur vaneen naaste collega kunnen stress veroorzaken. Maar sommige jobs zijn hen op het lijf geschreven en doen ze dubbel zo snel als ‘normale’ mensen. Nico De Cleen van Passwerk, gespecialiseerd in IT-jobs voor autisten, gaat op de Wereldautismedag de strijd aan. 'Autisten zijn prima werknemers’ JAN DE SCHAMPHELAERE Nike, Axa, Verizon, de Vlaamse en federale overheid. Alle doen ze een beroep op de medewerkers van Passwerk, een Antwerps bedrijf dat mensen met autisme opleidt tot IT’ers. Met 32 zijn ze, de Passwerkers met allen dezelfde handicap: autismespectrumstoornis. De drempelvrees in het bedrijfsleven blijft groot. ‘Je zou verbaasd zijn hoeveel mensen autisme nog linken met Dustin Hoffman uit de film ‘RainMan’. Bijna iedereen eigenlijk. Dat is jammer’, vertelt Nico De Cleen. Autisme heeft echter veel gezichten. Vlaanderen telt naar schatting 37.000 mensen met autisme, van wie de helft normaal tot hoogbegaafd is. Einstein en Darwin zouden een vorm van autisme gehad hebben. Net als de wiskundige die voor het tv-programma ‘Basta’ na anderhalf jaar rekenwerk de code van de belspelletjes kraakte. En het hoofdpersonage uit het boek ‘The Big Short’ van Michael Lewis, die furore maakte op Wall Street. Uren, dagen, weken zat hij financiële informatie uit te pluizen om uiteindelijk miljarden te verdienen door te speculeren op een instorting van de Amerikaanse huizenmarkt. Contactgestoord maar geniaal, zou je kunnen zeggen. Uit onderzoek blijkt ook dat autisme vaker voorkomt op plaatsen zoals Silicon Valley en Cambridge, waar gegoocheld wordt met technologie en data. Nauwkeurig en uiterst grondig zijn ze. Geconcentreerd en met oogvoor de kleinste details. Een onzichtbare handicap die je pas opmerkt als je begint te communiceren. ‘Sympathiek maar wat verlegen’ of juist het omgekeerde ‘wat een spraakwaterval’ luidt de volkse diagnose dan. Of ‘wat een arrogantie’ als de persoon in kwestie onverbloemd- wat typisch is - spreekt. Mensen met autisme leven soms in een andere wereld. Ze verwerken informatie op een heel andere manier en hebben weinig verbeelding. Zegswijzen gaan dan ook vaak aan hen voorbij. Ze slaan alles op, stoppen alles in vakjes, heel gestructureerd. Ze zijn zeer gevoelig en onbekende elementen kunnen zware stress veroorzaken. Koning Een gesprek met een van de medewerkers laat De Cleen dan ook niet toe. ‘Een keer hebben we daar een uitzondering op gemaakt. Vorig jaar. Voor het bezoek van de koning. Die heeft een gesprek van 40 seconden gehad met een Passwerker. Dat had veel voeten in de aarde. Ik kan u verzekeren dat de voorbereiding meer dan 40 seconden heeft geduurd.’ IT-werk zoals softwaretesting is hen precies door hun ‘gebreken’ op het lijf geschreven. Banken bijvoorbeeld lanceren frequent updates voor internetbankieren. Om zeker te zijn dat de nieuwe software foutloos is en blijft, zijn permanente controles en tests nodig. Repetitief werk. Saai voor sommigen, maar mensen met autisme voelen zich daar heel goed bij. ‘Een computer zit zeer logisch in elkaar en ze denken een beetje als een computer’, legt De Cleen uit. Neurotypicals - zoals zij gewone mensen noemen - zijn dit soort werk vaak snel beu en willen coördinator of projectmanager worden. ‘Onze mensen weten dat dat niets voor hen is. Maar wat ze doen, doen ze goed. Zonder storende omgevingsfactoren werken ze gemiddeld twee keer sneller dan een ‘normale’ softwaretester’, maakt De Cleen reclame voor zijn mensen. ‘We werken met het neusje van de zalm’, zegt een jobcoach. Nee, niet iedereen krijgt een kans bij Passwerk. Velen bieden zich aan, maar velen vallen tijdens het selectietraject af. De Passwerkers hebben een heel diverse achtergrond. Ingenieurs, magazijniers, IT-specialisten. En zelfs iemand met een doctoraat op zak. Een doctoraat schrijven ging die persoon nog goed af maar, hij is gekraakt in het bedrijfsleven en heeft nu zijn plaats bij Passwerk gevonden. Denemarken Passwerk haalde zijn inspiratie in Denemarken, waar Thorkil Sonne, de vader van een kind met autisme, vijf jaar geleden pionierde met zijn bedrijf Specialisterne. Intussen zijn al gelijkaardige initiatieven opgestart in Ierland, IJsland, Israël en sinds 2008 dus ook in België. Vorig jaar haalde Passwerk, met onder andere de IT-bedrijven Cronos en Ordina als aandeelhouder, 1,1 miljoen euro omzet en 129.000 euro winst. Archiefkasten ‘De grote kostenfactor zijn de jobcoaches. Die brengen geen geld in het laatje’, lacht De Cleen. ‘Maar ze zijn broodnodig.’ De jobcoaches gaan onder andere ‘scouten’ bij de klant en kijken of de Passwerker goed zal aarden in zijn nieuwe werkomgeving. Is er een kopieermachine in de buurt van zijn bureau? Is er veel passage? Mensen met autisme zijn zeer vatbaar voor prikkels, vandaar dat zulke details van belang zijn. ‘Een rinkelende telefoon kan al voldoende zijn om niet meer te presteren’, vertelt een jobcoach. ‘Als een van onze mensen in een landscape terechtkomt, vragen we soms om archiefkasten rond het bureau te plaatsen.’ Kleine maar cruciale aanpassingen. ‘Onlangs kon iemand amper werken door de nicotinegeur van een nieuwe collega. Iemand anders stoorde zich dan weer aan het feit dat een Waalse collega gebrekkig Engels praatte aan de telefoon.’ Maar voor alle duidelijkheid: slechts in 10 procent van de gevallen vraagt Passwerk aanpassingen. De jobcoaches brengen de naaste collega’s op de hoogte van wat autisme is en hoe daar concreet mee om te gaan. Toch zijn communicatieproblemen onvermijdbaar, zeker in het begin. Het zit soms in heel kleine details. Het volgende voorbeeld zegt veel. ‘Een van onze mensen werd gevraagd notities te nemen van alle bugs die ze opmerkte tijdens de softwarecontroles. Die had alles op een papiertje gekrabbeld en zo afgeleverd aan de chef. Zo nam ze vroeger ook notities op school. Niemand had haar verteld dat ze een overzicht in Excel moest oplijsten.’ ‘Maar goed. Onze medewerkers kunnen in principe veel aan. Het is het neusje van de zalm’, klinkt het. En ja, door hun snel werktempo verdienen ze ook meer dan het gemiddelde in de sector.‘We gaan uit van hun kunnen en niet van hun gebreken’, benadrukt De Cleen. ‘It’s not a bug, it’s a feature.’ Apart kader: Kort Vlaanderen telt zo’n 37.000 autisten, van wie de helft normaal tot hoogbegaafd is. Autisten zijn vaak zeer gevoelig en nieuwe evoluties en onbekende factoren kunnen zware stress veroorzaken. Menig autist kan erg accuraat en zeer snel werken, met oog voor de kleinste details. Het Antwerpse bedrijf Passwerk leidt autisten op tot IT’ers voor onder meer de banksector. De inspiratie voor Passwerk komt van een Deense vader van een autistisch kind.